Zwitserland won het songfestival dit jaar. Grappig wel eigenlijk. Het landje zonder mening in het midden van Europa dat prat gaat op hun neutraliteit. Alsof ook dat onderdeel was van het hele circus. ‘Die gaan sowieso geen statement maken in hun overwinningsspeech’, moet door veel hoofden zijn gegaan binnen de organisatie annex propagandamachine die EBU heet.
Het Eurovisie Songfestival besloot al in een vroeg stadium Israel niet uit te sluiten van deelname, want ‘Wij zijn a-politiek’ was de verklaring. Een politiek statement in zichzelf. Zeker wanneer Rusland vorig jaar, ook een agressor die met veel geweld een buurland binnenviel wél werd uitgesloten. Ook dit jaar deden ze om die reden niet mee. Hypocriet in plain sight? ‘Ja’, vond ik toen al. ‘Mwah, misschien wel, maar wat kunnen wij daaraan doen?’ was de reactie van veel landen die toch gewoon zouden afreizen naar Malmö, plaats van handeling dit jaar. Als er al gereageerd werd.
Ergens wel te begrijpen. Maar toch begon het daar natuurlijk allemaal al erg te schuren. Joost, die namens ons land zou meedoen, werd vlak voor de week van het evenement door een groot aantal artistieke collega’s nog openlijk opgeroepen het feestje alsnog te boycotten. Hij verklaarde hierop onderdeel te zijn van ‘de machine’ en wel af te reizen.
Dat diezelfde machine zich zo open en bloot tegen hem zou keren had hij toen nog niet voorzien (of wel, maar daar later meer over). De deelname van Joost met een in mijn ogen geniaal kunstwerkje, met volledige artistieke vrijheid van de AVROTROS, was voor mij eigenlijk een garantie op vuurwerk. In welke vorm zou tijdens het event wel duidelijk worden. Dat event duurde voor Joost uiteindelijk slechts tot en met de halve finale. Al de gehele week waren er berichten over de entourages van Nederland en Israel die een aanzuigende werking op elkaar hadden.
Joost en zijn team hebben herhaaldelijk aangegeven dat hij direct na een optreden, of dit nu repetities betrof, of voor het eggie, niet gefilmd wilde worden. Hij sluit zijn song af met een ontzettend intiem persoonlijk moment over zijn ouders en ik kan me ergens voorstellen dat je dit als artiest ontzettend veel energie kost en dat je hier even van wil bijkomen zonder camera’s en telefoons direct in je smoel. Mensen uit het team van Israel, in het bijzonder ene Keren Peles, songwriter van dienst, bleken zich echter, tot vervelens toe weinig aan te trekken van die vraag. Zo weinig dat er zich een patroon van provocatie leek af te tekenen als je de door het team van Israel zelf geplaatste stories en berichten op verschillende socials erbij zoekt. Pesten en intimideren, naar voorbeeld van Netanyahu.
Joost vond zich na de halve finale terug in een persconferentie met jawel, vast niet toevallig (iets met volgorde van deelname vond ik ergens terug), de deelneemster van Israel, die zoals het goede journalistiek betaamt, een kritische vraag kreeg te verstouwen. “Ben je je ervan bewust dat je met je aanwezigheid op het Eurovisie Songfestival het publiek en andere deelnemers in gevaar brengt?” Het antwoord kwam niet. Joost vond daar wat van en vroeg zich hardop af waarom ze daar niet op zou hoeven antwoorden. De pesterijen namen na dat incident niet bepaald af en de propagandamachine van team Israel kwam daarna nog wat meer op gang.
Er wordt na de halve finale een klacht ingediend tegen Joost door een ‘cameravrouw’, die na herhaaldelijke verzoeken niet te filmen, dat toch doet. Een duidelijke grens wordt overschreden. Joost zou daarna een dreigend gebaar hebben gemaakt. Dat is de officiële verklaring waar we het voorlopig mee mogen doen. Dat de cameravrouw in kwestie ook songwriter blijkt te zijn is inmiddels een steeds luider klinkend gerucht. Joost wordt geschorst voor de jury-repetitie en mag, zoals we allemaal weten, uiteindelijk helemaal niet meer meedoen. De AVROTROS spreekt van een ‘disproportionele beslissing’ en laat het voorlopig daarbij. Cornald Maas haast zich om te laten weten dat het ‘niks met Israel te maken heeft’, wat me direct doet denken aan de minister van informatie van wijlen Saddam Hussein, ‘Nothing to see here, carry on’.
Het liedjesfeest wordt inmiddels vier jaar gesponsord door ‘Moroccanoil’ een wat misleidende naam voor een Israelisch bedrijf wat doet in beautytroep. ‘Follow the money’, zoals altijd, wordt naast de stinkende geopolitieke stellingname (er mag niet over Gaza gesproken worden tijdens het event en activistische uitingen door deelnemers worden verboden of afgezwakt, keffiyeh’s zijn al helemaal uit den boze) ook vrij duidelijk zo.
Na de uitsluiting van Joost gaat heel de rechterflank direct aan de haal met geblér over ‘doorgeslagen Woke!’ in alle varianten. Hiermee wordt de regenboogparade die het festival zelf is (of beter: was), voor het extreemrechtse karretje van hedendaags Israel gespannen en wordt ‘woke links’ wederom geframed als de boosdoener. Een dubbelslag in de media en een smerige omdraaiing uit het populistische playbook waar Mark Rutte jaloers op zou zijn, al deed hij deze week ook een duit in het zakje met zijn commentaar op de studentenprotesten en hun in een tweet antisemitisme in de schoenen schoof. Maar het werkt. Het volk pruimt het. Verdeel en heers. Nederland geeft Israel 12 punten tijdens de finale. Voor mij onbegrijpelijk. Maar wel het zoveelste inzicht in hoe massamedia en propaganda werkt. Want kritiek op Israel (én hun extreem rechtse regering die een vernietigingsoorlog voert) wordt zonder nuance gelijkgesteld aan antisemitisme. Zie Dilan, zie Mark, zie zelfs Femke. Steeds vaker openlijk, zonder gene. Of misschien wel helemaal niet steeds vaker, maar valt het mij gewoon steeds meer op. Het is niet meer niet te zien. Maar daar moet je wel wat verder voor kijken dan de pushberichten van Nu.nl of de pulp van de Geenstijls van de wereld.
De vraag die nu in mijn hoofd blijft rondspoken is ‘Wanneer doet Joost weer een zet?’. Want het schaakspel is nog allesbehalve klaar. Zien we dit over een paar jaar, met alles wat nog gaat komen (een documentaire? een ultiem kunstproject? iets waar ik me geen voorstelling van kan maken?) als het meest geniale activistische project sinds lange tijd waarin Joost en zijn team onder de radar veel meer touwtjes in handen hadden dan wij nu zien. Of blijft het bij de dramatische schimmige aftocht waarin Israel een duidelijke dubieuze rol heeft die nooit officieel blootgelegd wordt?
Hiermee is het naar eigen zeggen ‘a-politieke’ feestje een gore drek van geopolitiek, pesterijen, populistische framing, smeergeld en corruptie gebleken. Dat had Joost nooit voor elkaar gekregen door simpelweg thuis te blijven.